Profilaktyka prostaty wciąż bywa tematem trudnym i często odkładanym na później. Wielu mężczyzn zaczyna interesować się tematem dopiero wtedy, gdy pojawiają się pierwsze trudności z oddawaniem moczu albo gdy u kogoś bliskiego rozpoznano chorobę gruczołu krokowego.
Tymczasem regularne wizyty u urologa pozwalają uniknąć powikłań, a w razie potrzeby – na rozpoczęcie diagnostyki na wczesnym etapie. Właśnie wtedy leczenie jest zazwyczaj mniej obciążające i daje najlepsze efekty. Mężczyzna, który chce świadomie zadbać o swoje zdrowie, powinien wiedzieć, co wchodzi w pakiet podstawowych „badań na prostatę” i w jakim celu wykonuje się każde z nich.
Dlaczego badania na prostatę powinny być częścią regularnej profilaktyki męskiego zdrowia?
Prostata jest gruczołem, na który wpływają hormony, czynniki genetyczne, wiek i ogólny stan organizmu. U większości mężczyzn powiększa się stopniowo z upływem lat. Ten proces jest fizjologiczny, ale nie zawsze przebiega w sposób, który nie budzi niepokoju.
Z czasem prostata może:
- powiększać się w sposób utrudniający oddawanie moczu,
- ulegać procesom zapalnym,
- rozwijać zmiany, które bez leczenia mogą postępować,
- stać się miejscem rozwoju nowotworu prostaty.
Dolegliwości zwykle rozwijają się powoli. Pacjent przyzwyczaja się do częstych wizyt w toalecie, słabszego strumienia moczu czy nocnego wstawania, interpretując je jako „naturalną kolej rzeczy”. Czy wiesz, że opisane objawy są sygnałami, które wymagają oceny urologa?
Równie istotne jest to, że część chorób (szczególnie rak gruczołu krokowego) przez długi czas nie daje żadnych objawów. Z tego powodu profilaktyczne badania na prostatę są jednym z najważniejszych elementów dbania o zdrowie mężczyzn po 40. roku życia.
Jakie jest najszybsze, najprostsze i bardzo ważne badanie na prostatę? Czym jest badanie per rectum?
Badanie per rectum to jedno z najbardziej niedocenianych, a jednocześnie najprostszych badań oceniających zdrowie prostaty. Polega na wprowadzeniu palca pokrytego specjalnym żelem do odbytnicy pacjenta. Brzmi strasznie, ale wcale takie nie jest. Cała procedura trwa zwykle kilkanaście sekund.
Przez ścianę odbytnicy lekarz może wyczuć prostatę, ponieważ gruczoł jest położony bezpośrednio przed nią. W ten sposób specjalista jest w stanie sprawdzić wielkość stercza, jego kształt, konsystencję oraz obecność ewentualnych zgrubień czy stwardnień.
Wiele osób obawia się go bardziej niż wyników innych badań – trzeba jednak uświadomić sobie, że badanie per rectum może być dla lekarza najszybszym (niemal natychmiastowym) źródłem uzyskania bardzo ważnych informacji o stanie zdrowia gruczołu krokowego.
Czy PSA to najczęściej wykonywane badanie prostaty?
PSA jest białkiem produkowanym przez komórki gruczołu krokowego. Jego niewielka ilość trafia naturalnie do krwi. Wartość PSA wzrasta przy rozroście prostaty, stanie zapalnym oraz w przebiegu niektórych chorób nowotworowych.
Warto zrozumieć, że PSA nie jest „testem na raka”. To wskaźnik, który zwraca uwagę na to, że w prostacie zachodzą procesy wymagające dodatkowej oceny. Jego interpretacja wymaga uwzględnienia wieku, objętości gruczołu, wcześniejszych wyników i ogólnego stanu zdrowia pacjenta.
Urolog nigdy nie wyciąga wniosków z pojedynczego oznaczenia. Ocena opiera się na trendzie – czyli na tym, jak wynik PSA zmieniał się na przestrzeni lat. Stąd też rola wykonywania profilaktycznych badań zgodnie z zaleceniami.
Jeśli już po 50. roku życia (u mężczyzn z obciążeniem genetycznym, po 40-45. roku) wykonamy pierwsze rekomendowane badanie, lekarz zyska punkt odniesienia dla wyników badań wykonywanych w późniejszych latach.
W sytuacji, w której PSA jest podwyższone, lekarz nie stawia od razu diagnozy. Najpierw weryfikuje wynik, ocenia możliwe czynniki powodujące jego wzrost i decyduje o dalszych krokach, które mogą obejmować obserwację, powtórzenie badania lub rozszerzenie diagnostyki.
Czym jest badanie USG układu moczowego?
Kiedy pojawiają się trudności z oddawaniem moczu lub wynik badania PSA budzi wątpliwości lekarza, zaleca się wykonanie badania USG układu moczowego. W profilaktyce najczęściej przeprowadza się badanie przez powłoki brzuszne, które pozwala obejrzeć prostatę, pęcherz oraz ocenić, czy po mikcji pozostaje w nim znacząca ilość moczu.
Ta informacja jest istotna, ponieważ zaleganie moczu może wskazywać na przeszkodę, która uniemożliwia jego prawidłowe odprowadzenie, często wynikającą właśnie z powiększonej prostaty.
USG pomaga też ocenić, czy objawy pacjenta wynikają z rozrostu, czy mogą sugerować inne procesy w obrębie układu moczowego. W bardziej szczegółowej diagnostyce, kiedy potrzebna jest większa dokładność w ocenie gruczołu krokowego, lekarz może zaproponować USG transrektalne (przezodbytnicze).
Badania na prostatę - podsumowanie
Profilaktyka prostaty to jeden z najważniejszych elementów dbania o zdrowie mężczyzn po 40. roku życia. Regularne badania pozwalają wykrywać zmiany w prostacie na wczesnym etapie, często jeszcze zanim pojawią się jakiekolwiek objawy.
Właśnie dlatego tak ważne jest, aby nie odkładać wizyty u urologa na moment pojawienia się dolegliwości. Wczesna diagnostyka pozwala odróżnić fizjologiczne powiększanie się prostaty od stanów zapalnych czy procesów nowotworowych, a w razie potrzeby wdrożyć leczenie, które będzie dla pacjenta najmniej obciążające.
Świadome, regularne wykonywanie badań profilaktycznych to najlepsza inwestycja w zdrowie prostaty - prosta, szybka i realnie zmniejszająca ryzyko poważnych powikłań w przyszłości.
Pamiętaj o regularnych badaniach. Umów się na wizytę profilaktyczną w naszym szpitalu na Śląsku.
Bibliografia:
European Association of Urology (2025). EAU - EANM - ESTRO - ESUR - ISUP - SIOG Guidelines on Prostate Cancer.
Ministerstwo Zdrowia (2025). Kompendium chorób nowotworowych. Gruczoł krokowy. Diagnostyka. Pobrane z: https://onkologia.pacjent.gov.pl/pl/kompendium-chorob-nowotworowych/gruczol-krokowy/diagnostyka
Morote, J., Paesano, N., Picola, N., Muñoz-Rodriguez, J., Ruiz-Plazas, X., Muñoz-Rivero, M. V., ... & Trilla, E. (2024). The role of digital rectal examination for early detection of significant prostate cancer in the era of magnetic resonance imaging. Life, 14(11), 1359.
Pate, W. R., Garg, N., Wang, L. B., Wason, S. E., & Barbosa, P. V. (2020). Comparison of transabdominal and transrectal ultrasound for sizing of the prostate. Urology, 141, 125-129.